ONZORGVULDIGHEID IS EEN PATROON BIJ HET VERLENEN VAN EEN DIG
Veteranen die gewond raakten tijdens hun inzet, vechten al jaren voor erkenning via het Draaginsigne Gewonden (DIG). Wat weinig mensen weten: de minister was al in 2013 op de hoogte dat het systeem faalt. Een interne nota waarschuwde toen al voor onduidelijke criteria, gebrekkige onderzoeken en willekeurige besluitvorming. Toch krijgen veteranen vandaag nog steeds tegenstrijdige uitspraken en summiere afwijzingen, waardoor erkenning vaak uitblijft. Het maakt de situatie schrijnend én onrechtvaardig. Hoe kan het dat de problemen die Defensie zelf al tien jaar geleden signaleerde, nog steeds niet structureel zijn opgelost? Lees verder.
minister wist al in 2013 van de problemen over toekenning van de DIG
In een eerder artikel, “De lijdensweg van het DIG”, werd duidelijk hoe veteranen die erkenning zoeken voor hun letsel vaak verstrikt raken in langdurige procedures, onduidelijke criteria en afwijzingen die moeilijk te begrijpen zijn. Voor veel veteranen voelt het aanvragen van het Draaginsigne Gewonden (DIG) daardoor als een tweede strijd: eerst de inzet tijdens de missie, daarna de strijd om erkenning.
Problemen al bekend in 2013
Uit een interne nota uit 2013, waar ik de hand op wist te leggen, blijkt dat veel van deze problemen al meer dan tien jaar bekend zijn bij Defensie zelf. De nota, opgesteld door de juridische dienst van het ministerie, beschrijft meerdere fundamentele tekortkomingen in de manier waarop DIG-aanvragen worden beoordeeld.
Het DIG is bedoeld als erkenning voor militairen die tijdens hun inzet lichamelijk of psychisch letsel hebben opgelopen. Juist omdat het om erkenning gaat, is zorgvuldige besluitvorming essentieel. Toch blijkt uit recente rechterlijke uitspraken dat het daar nog steeds aan schort. In verschillende zaken wordt vastgesteld dat het onderzoek naar de feiten onvoldoende zorgvuldig is uitgevoerd en dat besluiten niet goed zijn gemotiveerd. Wanneer belangrijke feiten niet volledig worden onderzocht, kan een veteraan ten onrechte geen erkenning krijgen.
Onduidelijke regels en willekeur
Opvallend is dat deze problemen al in 2013 intern zijn gesignaleerd. Volgens de nota is het juridisch kader voor het DIG onvoldoende duidelijk. Het Koninklijk Besluit dat de onderscheiding regelt bevat slechts een summiere beschrijving van de voorwaarden. Verdere criteria zijn vastgelegd in richtlijnen en interne documenten die niet altijd helder zijn en bovendien nooit officieel zijn bekendgemaakt.
Dit gebrek aan duidelijke regels heeft directe gevolgen. De nota waarschuwt dat vergelijkbare gevallen verschillend kunnen worden beoordeeld. Wanneer gelijke situaties tot verschillende uitkomsten leiden, staat de rechtszekerheid onder druk. Voor veteranen kan dat de indruk wekken dat de uitkomst van hun aanvraag afhangt van de interpretatie van de beoordelaars.
Psychisch letsel blijft onderbelicht
Ook bij de beoordeling van psychisch letsel signaleerde de juridische dienst al vroeg problemen. Het beleid richt zich sterk op letsel dat direct voortkomt uit concrete gevechtshandelingen. Tegelijkertijd erkent de nota dat militairen tijdens een uitzending ook op andere manieren met ingrijpende gebeurtenissen worden geconfronteerd. Het zien van dode of gewonde collega’s of burgers, het meemaken van beschietingen of het zelf onder schot staan, kan diepe sporen nalaten. Toch is het in de praktijk vaak lastig om deze ervaringen binnen de bestaande criteria te laten vallen.
Causaal verband en motivatie
Daarnaast wijst de nota op problemen bij het vaststellen van het causale verband tussen letsel en een specifieke gebeurtenis tijdens de uitzending. Zelfs wanneer ernstig letsel evident is, kan een aanvraag worden afgewezen als dat verband niet precies kan worden aangetoond.
De juridische dienst uitte bovendien kritiek op de motivering van afwijzingen. Besluiten bevatten vaak slechts een summiere uitleg, wat een zorgvuldige behandeling van bezwaren bemoeilijkt en veteranen het gevoel geeft dat hun aanvraag niet serieus is onderzocht.
Een bestuursorgaan onwaardig
Wanneer deze problemen al in 2013 zijn vastgesteld en vandaag opnieuw in rechtszaken worden bevestigd, rijst een ongemakkelijke conclusie. Besluitvorming die berust op onduidelijke criteria, onvolledig onderzoek en wisselende uitkomsten is een bestuursorgaan onwaardig. En wanneer het gaat om erkenning voor militairen die tijdens hun inzet letsel hebben opgelopen, is dat des te moeilijker te rechtvaardigen.
