Oekraïne: de psychische crisis in de samenleving

De oorlog in Oekraïne raakt niet alleen de militairen aan het front. Ook de samenleving en vooral de families van de soldaten ervaren een zware psychische last. Volgens een artikel van BBC Monitoring (Shevchenko, 2024) hebben weduwen en ouders van gesneuvelde soldaten te maken met intens verdriet, terwijl de mentale gezondheidsproblemen in de samenleving in recordtempo toenemen.

Soldaten onder extreme druk

Onderzoek onder 590 Oekraïense militairen toont aan dat meer dan de helft symptomen van posttraumatische stressstoornis (PTSS) vertoont, naast angst, depressie en slaapstoornissen (Zhyvotovska, 2024). De constante blootstelling aan gevaar, het verlies van collega’s en de moeilijke keuzes die op het front gemaakt moeten worden, leiden tot langdurige psychische belasting.

Deze problemen zijn niet beperkt tot de individuele soldaten. Ze hebben direct effect op het thuisfront: partners en ouders moeten de leegte en onzekerheid opvangen en zorgen dat het gezin overeind blijft. Dit legt een aanzienlijke druk op gezinnen die al met angst, verdriet en onzekerheid leven.

Het thuisfront: een onzichtbare crisis

Maria Ivashchenko verloor haar man Pavlo, die vrijwillig naar het front ging op de eerste dag van de invasie en zes maanden later werd gedood in Kherson (Shevchenko, 2024). Sindsdien staat Maria alleen voor vier kinderen. Ze maakt gebruik van therapie bij Alive. True Love Stories, een project waarin weduwen en moeders herinneringen van hun geliefden schilderen. Maria beschrijft het als een manier om het verlies te verwerken, maar benadrukt dat het verdriet niet verdwijnt: het blijft aanwezig in het dagelijkse leven.

Het thuisfront verricht immense arbeid: zorgen voor kinderen, het huishouden draaiende houden, emotionele steun bieden en tegelijkertijd hun eigen trauma dragen. Deze inspanning is cruciaal voor de stabiliteit van de samenleving, maar blijft vaak onzichtbaar.

Psychische gezondheid als maatschappelijk probleem

De mentale gezondheidscrisis in Oekraïne is omvangrijk. Volgens de Oekraïense Gezondheidsraad is het aantal mensen met psychische klachten sinds 2023 verdubbeld (Shevchenko, 2024). Studies laten zien dat meer dan de helft van de bevolking PTSS ervaart, en dat veel mensen lijden aan angst, depressie of chronische stress (Ruzhenko, 2024).

De gevolgen zijn voelbaar op alle niveaus van de samenleving. Kinderen merken het verlies van stabiliteit, scholen en werkplekken ervaren hogere uitval, en zorgsystemen worden zwaar belast. Het gaat dus niet alleen om individuele leedverwerking, maar om een structurele psychische belasting voor de samenleving.

Het blijvende effect

De impact van de oorlog zal generaties lang merkbaar zijn. Het verhaal van Maria laat zien dat overleven niet automatisch herstel betekent. Het verdriet en de psychische belasting blijven dagelijks voelbaar, en velen in de samenleving proberen simpelweg de dag door te komen.

Hoewel projecten als Alive en initiatieven van de overheid mentale ondersteuning bieden, blijft de capaciteit van zorg beperkt. De uitdagingen zijn systemisch en vragen langdurige aandacht. De veerkracht van families en militairen mag niet worden overschat; het gaat vaak om het dagelijks opbrengen van kracht om te blijven functioneren.

Conclusie

Oekraïne staat voor een enorme uitdaging. Soldaten dragen de directe gevolgen van oorlogstrauma. Hun families aan het thuisfront leveren een onzichtbare, maar essentiële bijdrage aan het functioneren van gezin en samenleving. PTSS en andere psychische klachten zijn wijdverspreid en vormen een maatschappelijk probleem dat jaren zichtbaar zal blijven.

Het erkennen van de rol van het thuisfront en het bieden van adequate mentale gezondheidszorg zijn cruciaal. De verhalen van mensen zoals Maria Ivashchenko tonen dat overleven op zich al een prestatie is, terwijl de samenleving tegelijkertijd worstelt met een groeiende mentale gezondheidscrisis.

---

Bronnen:

• Shevchenko, V. (2024, 20 september). Our husbands didn’t go to war for Ukraine so we can sit around crying. BBC Monitoring Russia.
• Zhyvotovska, T. (2024). Mental health of Ukrainian military personnel exposed to combat: Prevalence and predictors of PTSS and depression. Journal of Military Psychology.
• Ruzhenko, O. (2024). Cognitive-behavioral therapy outcomes for Ukrainian civilians after war trauma. Ukrainian Journal of Psychiatry.